LỊCH SỬ HÌNH THÀNH TỈNH CÀ MAU

Trước trụ sở UBND tỉnh

Cà Mau là tỉnh được khai khẩn muộn màng so với các tỉnh trong khu vực. Đến đầu thế kỷ XVII, vùng đất Cà Mau dân cư vẫn thưa thớt, đất đai còn hoang vu. Ngày nay Cà Mau là tỉnh phát triển ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.  

Quá trình khẩn hoang đất Cà Mau
Sách Gia Định Thành Thông Chí của Trịnh Hoài Đức có chép: “Thời Gia Long, những giồng đất cao ráo ở ven sông Ông Đốc, sông Gành Hào, sông Bảy Háp và một vài phụ lưu mới có người khai khẩn, lập thành xóm, ấp. Tuy vậy, đến thời Tự Đức Cà Mau vẫn là vùng rừng đước, vẹt, tràm, không mấy ai đến lập nghiệp vì thiếu nước ngọt và ruộng quá nhiều phèn”.

Cuối thế kỷ XVII, Mạc Cửu là tướng của nhà Minh (Trung Quốc) chạy nạn bởi triều đình Mãn Thanh đã dẫn một số người Trung Hoa đến vùng Hà Tiên sinh sống. Sau khi Mạc Cửu dâng toàn bộ phần đất này thần phục nhà Nguyễn, Mạc Thiên Tứ con của Mạc Cửu đã vâng lệnh triều đình chúa Nguyễn lập ra đạo Long Xuyên (ở vùng đất Cà Mau ngày nay), tố chức mang tính chất quân sự.
Đến Gia Long thứ 7 (1808), đạo Long Xuyên được đổi ra huyện Long Xuyên, thuộc trấn Hà Tiên (lúc đó đất Nam Bộ có 3 dinh: dinh Trấn Biên, dinh Phiên Trấn, dinh Long Hồ và một trấn Hà Tiên). Năm Minh Mạng thứ 6 (1825), nhà Nguyễn đã đặt ra một quan tri huyện để cai trị.

Cùng với sự phát triển của lịch sử, Nam Bộ được chia thành 6 tỉnh (lục tỉnh Nam Kỳ): Gia Định, Biên Hoà, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên. Riêng tỉnh Hà Tiên có 3 phủ, 7 huyện, Cà Mau thuộc huyện Long Xuyên, phủ An Biên (Hà Tiên), tỉnh Hà Tiên.
Sự thành lập tỉnh Cà Mau qua các thời kỳ lịch sử

Biểu tượng tỉnh Cà Mau

Để ổn định về hành chính trong việc khai thác thuộc địa lần thứ nhất, Pháp chia Nam Kỳ thành 20 tỉnh. Ngày 18/2/1882, một phần đất Bạc Liêu thuộc tỉnh Sóc Trăng, một phần đất Cà Mau thuộc Rạch Giá được hợp thành tỉnh Bạc Liêu.

Ngày 9/3/1956, theo Sắc lệnh 32/VN, chính quyền Sài Gòn lấy quận Cà Mau, quận Quảng Xuyên và 4 xã của quận Giá Rai: Định Thành, Hoà Thành, Tân thành, Phong Thạnh Tây lập thành tỉnh Cà Mau.
Ngày 22/10/1956, chính quyền Sài Gòn ra Sắc lệnh 143/VN đổi tên tỉnh Cà Mau thành tỉnh An Xuyên.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, tháng 2/1976, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam ra Nghị định hợp nhất một số tỉnh ở miền Nam. Hai tỉnh Cà Mau (An Xuyên) và Bạc Liêu thành tỉnh Minh Hải. Tỉnh Minh Hải có thị xã Cà Mau, thị xã Minh Hải và 7 huyện: Vĩnh Lợi, Hồng Dân, Giá Rai, Châu Thành, Thới Bình, Trần Văn Thời, Ngọc Hiển.

Ngày 11/7/1977, Hội đồng Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ra Quyết định số 181-CP giải thể huyện Châu Thành. Các xã của huyện này được nhập vào các huyện Giá Rai, Trần Văn Thời và Thới Bình.
Ngày 29/12/1978, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 326-CP lập thêm 6 huyện mới: Phước Long, Cà Mau, U Minh, Phú Tân, Cái Nước, Năm Căn. Số huyện trong tỉnh tăng lên 12 huyện.

Ngày 30/8/1983, Hội đồng Bộ trưởng ra Quyết định số 94-HĐBT giải thể huyện Cà Mau, các xã của huyện này được sáp nhập vào thị xã Cà Mau và các huyện Giá Rai, Thới Bình, Cái Nước, tỉnh còn lại 2 thị xã và 11 huyện.

17/5/1984, Hội đồng Bộ trưởng ra Nghị định số 75-HĐBT đổi tên thị xã Minh Hải thành thị xã Bạc Liêu. Hợp nhất huyện Hồng Dân và huyện Phước Long lấy tên là huyện Hồng Dân. Hợp nhất huyện Cái Nước và huyện Phú Tân thành huyện Cái Nước.
Ngày 17- 18/12/1984, với hai quyết định của Hội đồng Bộ trưởng đổi tên huyện Năm Căn (cũ) thành huyện Ngọc Hiển (mới). Đổi tên huyện Ngọc Hiển (cũ) thành huyện Đầm Dơi (mới). Chuyển tỉnh lỵ Minh Hải từ thị xã Bạc Liêu về thị xã Cà Mau. Thời điểm này tỉnh Minh Hải có 2 thị xã (thị xã Cà Mau, thị xã Bạc Liêu) và 9 huyện: Vĩnh Lợi, Hồng Dân, Giá Rai, Thới Bình, U Minh, Cái Nước, Trần Văn Thời, Đầm Dơi, Ngọc Hiển.

Hải đăng Hòn Khoai

Ngày 6/11/1996, tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá IX đã phê chuẩn việc tách tỉnh Minh Hải ra làm 2 tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu, thực hiện từ ngày 1/1/1997. Tỉnh Cà Mau có diện tích 5.211 km2, dân số 1.133.747 người, gồm một thị xã (Cà Mau) và 6 huyện (Thới Bình, U Minh, Trần Văn Thời, Cái Nước, Đầm Dơi, Ngọc Hiển).

Ngày 14/4/1999 Chính phủ ban hành Nghị định số 21 thành lập thành phố Cà Mau trực thuộc tỉnh Cà Mau.
Ngày 17/11/2003 Chính phủ ban hành Nghị định số 138 thành lập huyện Năm Căn và Phú Tân trên cơ sở điều chỉnh địa giới hành chính huyện Ngọc Hiển và huyện Cái Nước.

Cà Mau là vùng đất mới khai phá nên còn nhiều tiềm năng: tiềm năng của biển, của rừng, của đất. Con người Cà Mau hào hiệp, nghĩa khí như Thủ tướng Võ Văn Kiệt phát biểu tại đại hội Đảng bộ tỉnh Minh Hải tháng 7/1983: “Là một tỉnh có rất nhiều bè bạn. Mảnh đất hào hiệp và phóng khoáng này đã tiếp hàng vạn người phiêu bạt đi tìm cuộc sống trước đây. Trong hai cuộc kháng chiến, hàng vạn người khắp nước đã về đây chiến đấu và ngã xuống tại đây, để lại đây biết bao là kỷ niệm”. (A.U).

Xem chi tiết trên http://www.camau.gov.vn

Những con người làm rạng danh Cà Mau

Được hình thành cách đây khoảng 300 năm, Cà Mau là vùng đất giàu truyền thống, với những tên đất, tên người đã đi vào huyền thoại. Đặc biệt, trong hai cuộc kháng chiến, những người con của mảnh đất Cà Mau với lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần quật khởi, sự mưu trí, dũng cảm đã lập nên nhiều chiến công làm rạng danh non sông. Nhân kỷ niệm 59 năm Ngày Thương binh liệt sĩ (27.7.1947 – 27.7.2006) ĐMCT giới thiệu đến bạn đọc, những con người làm rạng danh quê hương Cà Mau anh hùng.

LÂM THÀNH MẬU
(1898 - 1942)

Đồng chí Lâm Thành Mậu - Bí thư chi bộ Đảng đầu tiên thị trấn Cà Mau- năm 1930

Ông Lâm Thành Mậu, tên thường gọi là Bảy Mậu. Trong những năm đầu cách mạng (1928 – 1930), ông lấy bí danh là Ái Việt. Thời kỳ Đông Dương đại hội (1936 – 1939), ông hoạt động với tên gọi Bình Dân để tránh tai mắt kẻ thù.
Ông sinh ngày 17.8.1898, tại thị xã Cà Mau (nay là Phường 4, TP.Cà Mau). Ông học đến lớp 4 tiểu học, vì nhà nghèo không thể tiếp tục theo học nên về nhà giúp cha làm thuốc Đông y. Trong thời gian này, ông thường được nghe cha và các sĩ phu bàn bạc quốc sự. Vốn thông minh, nên ngay thuở thiếu thời, ông đã hiểu được bản chất của thực dân Pháp cùng bè lũ tay sai chính là nguyên nhân đẩy nhân dân ta vào cảnh bần cùng, khổ nhục.
Lớn lên, ông tham gia vào một số phong trào yêu nước. Đến năm 1927 – 1928, ông tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin thông qua sách, báo bí mật như: Việt Nam hồn, Người cùng khổ, Bản án chế độ thực dân Pháp. Tháng 1.1928, ông gia nhập tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và liên tục đi đầu trong các hoạt động cách mạng, góp phần phát động phong trào cách mạng ở Cà Mau.
Năm 1941, ông bị bắt. Mặc cho địch dụ dỗ, tra tấn dã man, ông vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cộng sản. Ông bị kết án 15 năm tù giam và bị đày ra Côn Đảo. Dưới chế độ nhà tù khắc nghiệt, bị tra tấn dã man, thương tật nặng nề, ông Lâm Thành Mậu đã hy sinh vào tháng 7.1942, tại nhà tù Côn Đảo. Ông Lâm Thành Mậu là tấm gương sáng về đạo đức, phẩm chất cách mạng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với lý tưởng cộng sản; suốt đời không ngừng đấu tranh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. Tên của ông được đặt cho con đường đi qua nhà ông trước đây: đường Lâm Thành Mậu, ở phường 4, TP.Cà Mau.

Cà Mau điểm hẹn tiềm năng

     Nằm ở cực Nam Tổ quốc Việt Nam, nhưng Cà Mau không còn xa xôi cách trở. Mảnh đất này giờ chỉ cách thành phố Hồ Chí Minh chưa đầy một giờ bay. Hội tụ trong mình nhiều tài nguyên, thiên nhiên kỳ thú, cư dân cần cù, thông minh và hào sảng đang trải lòng với du khách gần xa.

     Dù bạn đã trải qua nhiều loại phương tiện giao thông, thì mỗi lần ngồi ca nô từ thành phố Cà Mau xuôi về Đất Mũi chắc chắn đều là những trải nghiệm khó quên. Tận hưởng cảm giác chòng chành trên sông nước và mục kích cuộc sống sôi động hai bên bờ sông, khiến hai giờ đồng hồ từ thành phố Cà Mau đến Đất Mũi chỉ như thoáng chốc. Mũi Cà Mau thuộc Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau tọa lạc tại xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển. Hiện tại đây là khu rừng sác lớn thứ hai thế giới. Sau nhiều năm cần mẩn khôi phục, hệ sinh thái rừng ngập mặn đã trở lại dáng vẽ tự nhiên ban đầu. Hàng trăm loài động thực vật sinh sống ổn định dưới tán rừng hay dừng chân trên đường di trú Bắc - Nam, tạo nên những cảnh tượng ngoạn mục để du khách thỏa sức thưởng ngoạn. Nhưng nét độc đáo nhất của vùng đất ven Mũi Cà Mau là mỗi năm phù sa lấn biển từ 80 - 100 m. Tạo thành các bãi bồi làm nơi trú ngụ lý tưởng cho các loài tôm cá, nhuyễn thể sinh sôi phát triển. Du khách sẽ thỏa sức hòa mình cùng biển khi cùng người dân đi ván trượt bùn bắt sò huyết. Một món ăn bổ dưỡng và đậm đà hương vị phù sa.

Đất mũi Cà Mau - Ấn tượng nét đẹp văn hóa cộng đồng

Nếu ai đó đã từng sinh ra và lớn lên ở vùng đất tận cùng chót mũi Cà Mau mới cảm nhận đầy đủ nhiều nét đẹp đặc trưng trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Điểm nổi bật trong nét đẹp văn hóa của người dân sống trong vùng nông thôn đất mũi Cà Mau là tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau trong hoạn nạn, cũng như chia sẻ khi có niềm vui. Điều này thể hiện rõ nhất trong việc tang, việc cưới. Ở các miền quê, một gia đình tổ chức đám cưới thì xóm cùng lo, cùng chung hưởng. Trong đám tang lễ cũng như vậy, trong làng, trong xóm có người từ trần thì tất cả cùng chia sẻ, giúp gia đình gánh vác những chuyện nặng nhọc. Thật là một nếp sinh hoạt giàu tính nhân văn.

Huyền thoại trái Mắm

Đoàn văn nghệ sĩ TP Cần Thơ được Đại tá Khưu Ngọc Bảy, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 962 hướng dẫn về Năm Căn và Ngọc Hiển (Cà Mau) thăm lại một số đồng đội và các khu di tích lịch sử trong thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ. Tại đây, chúng tôi được tiếp xúc với các nhân chứng lịch sử, thu thập khá nhiều tư liệu quý về phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân từ khởi nghĩa Hòn Khoai năm 1940 cho đến kháng chiến chống Mỹ. Và trong đó còn có huyền thoại về trái mắm...   Trái mắm